هیترهای تابشی برای گرم‌کردن انبارها و فضاهای صنعتی کاربرد زیادی دارند، اما محل نصب آن‌ها باید با چیدمان کالاها هماهنگ باشد. فاصله ایمن هیتر تابشی از مواد قابل اشتعال به جنس و ارتفاع کالا، موقعیت قفسه‌ها، جهت تابش و مشخصات خود دستگاه بستگی دارد و رعایت نکردن آن، احتمال گرم‌شدن بیش از حد مواد و بروز حریق را افزایش می‌دهد، اما این فاصله چگونه تعیین می‌شود و هنگام تغییر چیدمان انبار، چه بخش‌هایی باید دوباره بررسی شوند؟ در ادامه، روش تعیین فاصله ایمن و نکات مهم جانمایی کالا در اطراف هیتر را بررسی می‌کنیم.
چرا فاصله نادرست هیتر از کالا ریسک آتش‌سوزی ایجاد می‌کند؟
هیتر تابشی، گرما را به‌صورت تابش مادون‌قرمز به سطوح اطراف منتقل می‌کند. بنابراین, کالایی که بیش از حد به بخش‌های داغ دستگاه نزدیک باشد یا مستقیماً در محدوده تابش آن قرار گیرد، گرمای بیشتری دریافت کرده و دمای سطح آن افزایش می‌یابد. این موضوع برای موادی مانند کاغذ و کارتن، چوب، پارچه و برخی انواع پلاستیک دارای اهمیت بیشتری است؛ چراکه این مواد در برابر حرارت حساس یا قابل اشتعال هستند.
فاصله ایمن برای جلوگیری از قرار گرفتن مواد قابل اشتعال در معرض حرارت بیش از حد تعیین می‌شود و برای همه هیترهای تابشی مقدار یکسانی ندارد. مدل و توان هیتر، زاویه نصب و جهت قرارگیری دستگاه از عواملی هستند که در تعیین این فاصله نقش دارند. از این رو باید حداقل فاصله مجاز از مواد قابل اشتعال را در دفترچه و دستورالعمل نصب همان مدل بررسی کرد.
فاصله ایمن استاندارد بر اساس نوع ماده انبارشده
نوع ماده انبارشده، میزان حساسیت آن به حرارت را مشخص کرده و سرعت آسیب‌دیدن در اثر گرمای هیتر را تغییر می‌دهد. هنگام تعیین محل قرارگیری کالا باید جنس، تحمل حرارتی و شرایط نگهداری آن را در نظر گرفت. مهم‌ترین موارد در این زمینه عبارت‌اند از:
مواد با تحمل حرارتی پایین
برخی مواد مانند پارچه‌های حساس، بعضی پلاستیک‌ها و پوشش‌های خاص ممکن است پیش از رسیدن به دمای اشتعال، در اثر گرمای تابشی دچار تغییر شکل یا تخریب شوند. برای این مواد، در صورت لزوم، می‌توان فاصله‌ای کمی بیشتر از حداقل فاصله درج‌شده در دفترچه هیتر اعمال کرد.
- مواد با حساسیت حرارتی متوسط
کاغذ و کارتن، چوب و محصولات پارچه‌ای در صورت دریافت حرارت کافی احتمال اشتعال بالایی دارند. برای این مواد، حداقل فاصله تعیین‌شده در دستورالعمل همان هیتر باید از همه جهات حفظ شود. مقدار فاصله به مدل هیتر، نحوه نصب و جهت قرارگیری دستگاه بستگی دارد.
- مواد با تحمل حرارتی بالا
برخی مواد و سطوح تا دمای بیشتری بدون تغییر قابل‌توجه در ساختار یا کیفیت خود باقی می‌مانند. با این حال، تحمل حرارتی بالاتر یک ماده، فاصله ایمن استانداد برای هیتر را حذف یا کمتر نمی‌کند و رعایت حداقل فاصله درج‌شده در دستورالعمل سازنده همچنان ضروری است. اگر برای محصول، حداکثر دمای مجاز سطح یا شرایط خاصی برای نگهداری تعیین شده باشد، جانمایی کالا باید بر اساس این محدودیت‌ها صورت گیرد.
در نگهداری این مواد، فاصله بدنه یا ظرف از هیتر فقط یکی از معیارهای ایمنی به شمار می‌رود؛ زیرا بخارات بعضی مایعات قابل‌اشتعال نیز در صورت رسیدن به منبع اشتعال، خطر آتش‌سوزی یا انفجار ایجاد می‌کنند. برای تعیین محل مناسب ذخیره‌سازی، بایستی به نوع ماده، نقطه اشتعال، مقدار و نحوه نگهداری آن توجه شود.
نکات چیدمان کالا هنگام تغییر جانمایی انبار
تغییر محل قفسه‌ها یا افزایش ارتفاع چیدمان کالا می‌تواند فاصله‌ای را که هنگام نصب هیتر ایمن بوده، کاهش دهد. به همین دلیل، هنگام جابه‌جایی کالا باید فاصله ایمن هیتر تابشی از مواد قابل اشتعال دوباره مورد بررسی قرار گیرد تا کالا، بسته‌بندی یا تجهیزات جدید وارد محدوده خطر نشوند. با رعایت نکات زیر، امنیت انبار پس از تغییر جانمایی حفظ خواهد شد:
- ارتفاع قفسه و کالا را کنترل کنید
بالاترین نقطه قفسه و کالای چیده‌شده روی آن باید با محل نصب هیتر فاصله کافی داشته باشد. حتی چند طبقه اضافه روی قفسه ممکن است فاصله عمودی میان کالا و دستگاه را کمتر کند. ارتفاع نهایی چیدمان را پس از هر تغییر با فاصله مجاز درج‌شده در دستورالعمل هیتر مقایسه نمایید.
در انبارهایی که از هیتر تابشی لوله‌ای سقفی استفاده می‌کنند، طول لوله و جهت رفلکتور هم محدوده تابش را تعیین می‌کند؛ بنابراین فاصله مجاز باید در تمام مسیر لوله رعایت شود، نه فقط در محدوده زیر مشعل.
- مسیر مستقیم تابش را باز نگه دارید
گرمای تابشی مستقیماً به سطوح روبه‌روی هیتر می‌رسد. اگر کارتن، پارچه، چوب یا محصولات پلاستیکی در این مسیر قرار گیرند، حرارت بیشتری دریافت خواهند کرد. محل قفسه‌ها را طوری انتخاب کنید که کالاهای قابل اشتعال در محدوده‌ای خارج از فاصله ایمن دستگاه قرار بگیرند.
- فاصله قفسه‌ها تا هیتر را در نظر بگیرید
جابجایی یک قفسه به سمت هیتر، فاصله کالاهای قرارگرفته روی آن را نیز تغییر می‌دهد. ممکن است بخش پایینی قفسه فاصله مناسبی داشته باشد، اما طبقات بالاتر بیش از حد به دستگاه نزدیک شوند. برای جانمایی جدید، نزدیک‌ترین قسمت قفسه و کالا به هیتر را ملاک قرار دهید.
- مسیر حرکت تجهیزات را از محل هیتر جدا کنید
لیفتراک، جرثقیل سقفی و تجهیزات مشابه در زمان جابه‌جایی کالا در نقاط مختلف انبار حرکت می‌کنند. برخورد این تجهیزات با هیتر یا بارهای نزدیک به دستگاه، خطر آسیب و آتش‌سوزی را افزایش می‌دهد. مسیر رفت‌وآمد آن‌ها را پیش از تعیین محل نهایی قفسه‌ها و تجهیزات حرارتی مشخص کنید.
- حداکثر ارتفاع چیدمان را مشخص کنید
وقتی کالاهای قابل اشتعال در قفسه‌های بلند قرار می‌گیرند، کارکنان باید بدانند تا چه ارتفاعی امکان چیدمان وجود دارد. علامت‌گذاری این حد روی قفسه، کنترل ارتفاع کالاها را آسان‌تر می‌کند. با مشخص بودن این محدوده، احتمال افزایش ارتفاع چیدمان و نزدیک‌شدن کالاها به هیتر کمتر خواهد شد.
- فاصله کالاها تا اسپرینکلرها را حفظ کنید
تغییر ارتفاع قفسه‌ها و محل قرارگیری کالاها، فضای اطراف اسپرینکلرها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. کالاهای بلند یا چیدمان نامناسب نباید مسیر پاشش آب را مسدود کنند. پس از تغییر چیدمان انبار، فاصله کالاها و قفسه‌ها از اسپرینکلرها را نیز با الزامات سیستم اطفای حریق محل تطبیق دهید.
- کالاهای جدید را از نظر حساسیت حرارتی ارزیابی کنید
ورود محصول جدید ممکن است شرایط چیدمان قبلی را تغییر دهد. برای نمونه، برخی محصولات پلاستیکی در برابر حرارت تغییر شکل می‌دهند و بعضی بسته‌بندی‌ها نیز نسبت به گرما حساس‌تر هستند. پیش از قرار دادن چنین کالاهایی در نزدیکی هیتر، جنس محصول، نوع بسته‌بندی و فاصله آن از دستگاه را در نظر بگیرید.
سوالات متداول
- فاصله هیتر تابشی از مواد قابل اشتعال چقدر باید باشد؟
یک عدد ثابت برای همه هیترهای تابشی وجود ندارد. فاصله مجاز باید بر اساس مدل، توان، زاویه نصب و جدول فاصله تا مواد قابل اشتعال در دفترچه همان دستگاه تعیین شود.
- آیا می‌توان قفسه را زیر هیتر تابشی قرار داد؟
فقط در صورتی که تمام فواصل اعلام‌شده برای همان مدل هیتر رعایت شده باشند و ارتفاع قفسه یا کالا از محدوده ممنوعه فراتر نرود.
- اگر بعد از نصب هیتر ارتفاع قفسه‌ها افزایش پیدا کند چه باید کرد؟
ارتفاع جدید را با فاصله مجاز دستگاه مقایسه کنید. اگر چیدمان جدید فاصله لازم را نقض نماید، اصلاح ارتفاع کالا یا محل قرارگیری قفسه لازم است.
- آیا نوع کالای انبار روی فاصله ایمن هیتر تأثیر دارد؟
نوع کالا در ارزیابی خطر حریق اهمیت زیادی پیدا می‌کند، اما فاصله اصلی هیتر تا مواد قابل اشتعال باید طبق مشخصات همان هیتر تعیین گردد.
- اگر فضای انبار شلوغ شود، فقط جابه‌جایی کالا کافی است؟
خیر، باید دوباره ارتفاع و موقعیت کالاها، قفسه‌ها و تجهیزات متحرک نسبت به محدوده ایمن هیتر را بررسی کنید.
آدرس دفتر: استان تهران، بلوار اتحاد، پنجم غربی
تلفن: 
ایمیل: info@garma-sanaat.com